Zeničko-dobojski kanton suočava se s ozbiljnim strukturnim problemom koji dugoročno ugrožava stabilnost tržišta rada, penzionog sistema i javnih finansija. Najnoviji podaci o broju zaposlenih, nezaposlenih i penzionera pokazuju da u većem dijelu kantona radno aktivno stanovništvo više ne može iznijeti teret rastućeg broja onih koji ne učestvuju u procesu rada.
Ukupna slika kantona zabrinjava
Na nivou cijelog ZDK-a, broj zaposlenih je tek neznatno veći od ukupnog broja nezaposlenih i penzionera zajedno, što jasno ukazuje na izražen demografski i ekonomski pritisak. U pojedinim lokalnim zajednicama taj odnos je već ozbiljno narušen, dok rijetke općine bilježe pozitivan balans.
Gradovi sa najvećim opterećenjem
Grad Zenica, kao najveći urbani centar, ima oko 27.200 zaposlenih, ali istovremeno i više od 37.800 osoba koje ne rade (nezaposleni i penzioneri zajedno). Slična situacija prisutna je u Zavidovićima, gdje je broj nezaposlenih i penzionera veći od broja zaposlenih, što ovu lokalnu zajednicu čini jednom od demografski najugroženijih u kantonu.
Negativan saldo bilježe i:
| Općina / Grad | Zaposleni | Nezaposleni | Penzioneri | Negativan saldo |
|---|---|---|---|---|
| Visoko | 10.301 | 5.433 | 7.618 | -2.750 |
| Kakanj | 6.731 | 5.115 | 6.514 | -2.750 |
| Žepče | 5.944 | 3.512 | 4.295 | -1.863 |
| Maglaj | 4.279 | 3.013 | 3.550 | -2.898 |
| Breza | 2.698 | 1.339 | 2.351 | -1.284 |
| Olovo | 1.898 | 1.117 | 2.065 | -2.284 |
| Vareš | 1.633 | 610 | 1.917 | -992 |
U grupi sredina s izraženim disbalansom nalaze se i Kakanj, Maglaj, Olovo i Breza. Kakanj ima 6.731 zaposlenog, 5.115 nezaposlenih i 6.514 penzionera, dok Maglaj bilježi 4.279 zaposlenih, 3.013 nezaposlenih i 3.550 penzionera. U Olovu je evidentirano 1.898 zaposlenih, 1.117 nezaposlenih i 2.065 penzionera, dok Breza ima 2.698 zaposlenih, 1.339 nezaposlenih i 2.351 penzionera, što takođe ukazuje na nepovoljan odnos rada i nerada. U Varešu sa 1.633 zaposlena, 610 nezaposlenih i 1.917 penzionera također je izražen negativan trend.
U svim ovim sredinama broj zaposlenih nije dovoljan da ekonomski “pokrije” broj korisnika socijalnih i penzionih fondova.
To znači da na jednog zaposlenog dolazi više od jedne osobe koja ne učestvuje aktivno na tržištu rada, što dodatno opterećuje penzioni, zdravstveni i socijalni sistem Kantona.
Svijetli primjeri su rijetki
Pozitivniji odnos bilježe Tešanj, Doboj-Jug i Usora, gdje je broj zaposlenih veći od zbira nezaposlenih i penzionera. Ove općine se izdvajaju zahvaljujući jačoj privredi, izvozu i većem broju aktivnih poslovnih subjekata.